الإزدياد فى العظم يوجب الإشتداد فى الكيف يعنى هرگاه در مقدار و كميت شىء زيادتى حاصل شود ، در كيفيت و چگونگى آن شىء نيز زيادتى حاصل مىشود . مثلا هرگاه در عنصر آتش زيادتى حاصل شود و از نظر كميت به مقدار آن افزوده گردد ، در اين هنگام اگر قطعهء آهنى در آن آتش انبوه قرار گيرد ، به سرعت شگفت‌انگيز و در زمانى غير محسوس تفتيده مىگردد ؛ ولى اگر همان قطعهء آهن را در آتش ديگر كه از حيث مقدار به مراتب كم‌تر از آتش اول است بيافكنند ، براى تفتيده شدن ، به زمانى بيش از زمان اول نيامند است ؛ درحالىكه تماس قطعهء آهن با آتش در هر دو صورت يكسان است . يعنى تماس آن قطعهء آهن با آتش انبوه از حيث حجم بيش از تماس آن قطعهء آهن با آتش قليل نيست ؛ زيرا تماس قطعهء آهن با آتش در حجم معين و اندازهء محدودى انجام مىگيرد و در اين‌گونه تماس ، انبوهى و كمى آتش موجب تفاوت در تماس نمىشود . « 19 » با توجه به اين مقدمات و بررسى بيش‌تر در مثال مزبور به روشنى معلوم مىشود كه آتش انبوه از حيثيت كيفيت شديدتر از آتش قليل است ؛ و به اين ترتيب مفاد قاعدهء مورد بحث ثابت مىشود . برخى در مقام انكار برآمده و گفته‌اند : در مورد مثال مزبور ، يا هر مثال ديگرى كه مانند آن باشد ، آتش انبوه از حيث كيفيت ، شديدتر از آتش قليل نيست ؛ بلكه فقط از جهت مقدار و كميت بيش‌تر است ؛ و سبب شدت را در آتش انبوه كيفيت آن ندانسته بلكه تدارك اجزاء بعيد آن را سبب شدت پنداشته‌اند . به اين ترتيب كه گفته‌اند : هرگاه در اجزاء نزديك آتش انبوه ، انفعالى رخ دهد ، اجزاء بعيد آتش آن انفعال و تدارك مىكنند و از پيشرفت انفعال جلوگيرى به عمل مىآيد . درحالىكه در آتش قليل اين تدارك انجام نمىشود و انفعال افزايش مىيابد و قهرا از شدت آتش كاسته

--> ( 19 ) . شفا ، بخش طبيعيات ، ص 117 .